Lebîd

Şahsiyetler, Şiir ve Poetika • 2 hafta önce

Martin Lings’in Hz. Muhammet’in Hayatı adlı kitabında şiirle ilgili bir detaya rastlayınca, paylaşmak istedim. Lebîd, sanırım ki İslam şiiri tarihinde ilk defa Allah’ı yücelten ve O’nu şiirle anan şair olarak kayıtlara geçmiştir. Aşağıdaki alıntıdan sonra İslam Ansiklopedisinde Lebîd maddesini paylaşacağım.

Birkaç gün sonra büyük şair Lebîd Kureyşlilere şiir okuyordu; Osman da onu dinleyen büyük kalabalığın arasındaydı. Genelde tüm Araplarda var olan şiir okuma yeteneği, Ebu Talip, Hubeyre ve Haris’in oğlu Ebu Süfyan gibi bazı kişilerde daha fazla göze çarpıyordu. Fakat bunların da ötesinde büyük şair diye anılan birkaç şair vardı; Lebîd de bunlardan biriydi. Belki de yaşayan en büyük Arap şairi sayılabilirdi ve Kureyşliler onu aralarında görmekten şeref duyuyorlardı. Okuduğu şiirlerden biri şöyle başlıyordu:

“İşte, Allah’tan başka her şey boştur.” “Doğru söyledin” dedi Osman, Lebîd devam etti:

“Ve tüm zevkler yok olacak.”

“Yalan söylüyorsun” diye bağırdı Osman. “Cennet zevkleri hiçbir zaman sona ermeyecek.” [1]

Osman’ın bu abartılı ve kırıcı tepkisi sonrasında çıkan gerilim, Hz. Peygamberin kulağına gittiğinde, sakin ve vakur bir ifadeyle, Lebîd’in suçlanmasının karşısında durmuş ve konuyu açıklığa kavuşturmuştur. İlgili İfadeler aşağıdadır:

“Şairin konuştuğu tek doğru şey “İşte Allah’tan başka her şey boştur” sözüdür. Peygamber (s.a.v.) Lebîd’i bunu takip eden mısraları için suçlamadı. Şair “Bütün dünyevi zevkler yok olacak” demek istemiş olabilir; diğer taraftan Cennet ve zevkleri hiçbir zaman sona ermeyecektir. [2]

Lebîd hakkında İslam Ansiklopedisinde şu ifadeleri kullanıyor:

“Hz. Peygamber’in kalplerini İslâm’a ısındırmak amacıyla zekât verdiği kimseler (müellefe-i kulûb) arasında bulunan Lebîd kuvvetli görüşe göre 9 (631) yılında müslüman olmuştur. Daha sonra gittiği Kûfe şehrini kuranlar arasında yer aldı ve oğullarıyla birlikte buraya yerleşti. Uzun bir ömür sürdüğü rivayet edilen Lebîd 40 veya 41 (660 veya 661) yılında Kûfe’de vefat etti ve Benî Ca‘fer b. Kilâb sahrasına defnedildi. İmam Şâfiî’nin “büyük bir şair”, Zürrumme ile Nâbiga ez-Zübyânî’nin “Araplar’ın veya kabilesi Hevâzin’in en büyük şairi” diye nitelediği Lebîd, kendisini İmruülkays b. Hucr ve Tarafe b. Abd’den sonra üçüncü şair olarak görür. Cumahî onu üçüncü tabaka Câhiliye şairlerinden saymaktadır.

Hz. Peygamber, Lebîd’in, “İyi biliniz ki Allah’tan başka her şey bâtıldır, her nimet de şüphesiz zevâle mahkûmdur” beytini takdir ederek, “Hiçbir şairin ağzından bundan daha doğru bir söz çıkmadı” demiştir. Lebîd’in şiirlerinin çoğu fahriye türünde olup bunlarda garîb kelimelerle örülmüş sert bir üslûp hâkimdir. Kendisini, kabilesini, atalarını ve ailesini yiğitlik ve cömertlikle övdüğü bu şiirlerinde devesine, çöle ve çöl hayvanlarına, içki ve av tasvirlerine yer vermiştir. Müslüman olduktan sonra yazdığı şiirlerde İslâm’ın ve Kur’an’ın etkisiyle üslûbunun yumuşadığı ve takvâ, sâlih amel, ölüm, âhiret hazırlığı, dünyanın fâniliği gibi mev‘iza ve hikemiyat ağırlıklı temaları işlediği görülmektedir (Şevkī Dayf, II, 91–95).” [3]

Meraklısı için şu makaleyi öneririm: Lebîd b. Rabî’a (m.s. 560–661) ve Muallakası — Halil ÖZCAN

Kaynaklar
1- Hz. Muhammed’in Hayatı, Martin Lings, İnsan Yayınları, 204. Baskı (2015) Sayfa: 100
2- Hz. Muhammed’in Hayatı, Martin Lings, İnsan Yayınları, 204. Baskı (2015) Sayfa: 101
3- LEBÎD b. REBÎA — İslam Ansiklopedisi: https://islamansiklopedisi.org.tr/lebid-b-rebia